خوزستان براى آبادى و ثروت دارد بموقع عمل گذارده شود اهواز مجددا داراى آبادى و اهميت سابق خود خواهد شد . شوشتر كه داراى قلعهء غريبى مىباشد نيز از حيث تاريخ اهميت دارد چه در دويست و شصت سال بعد از ميلاد والرين امپراطور روم كه بدست شاپور اول افتاد چنان كه در فصل سى و ششم نقل خواهيم كرد ، بنابقول مورخين ايرانى امپراطور مزبور را واداشت كه سد بزرگى بر روى رودخانه بنا كند و سد مزبور هنوز برپاست . اگرچه در سنهء 1896 كه من آن را ديدم در وسط آن شكافى افتاده و آن را بيفايده ساخته بود . هواى شوشتر چنان كه در فصل سابق ذكر كرديم فوق‌العاده گرم است ، اهواز را من بالنسبه خنكتر يافتم ، منتهاى حرارت را در آنجا صد و هيجده درجه « 1 » ديده‌ام « 2 » . ليكن در قرون متوسطه چنين نبوده و هواى اهواز بواسطهء زراعت اراضى زياد مرطوب و بقول مقدسى بسيار بد بوده است . در تمام روز باد گرم در كار و هنگام شب صداى جريان آب و پشه و ساس كه بقول نويسندهء مذكور مثل گرگ ميگزند خواب و آرام را از انسان سلب ميكرده است . قريب سى ميل در شمال غربى شوشتر نزديك رود كرخه و در ساحل يسار رودخانهء كوچك شاور ( تحريف شاپور ) تلال شوش واقع است كه بعدها به تفصيل شرح آن را خواهيم گفت ، بيشتر به طرف شمال در راه اصلى كه بجبال ميرود دزفول يا قلعه پل واقع است و وجه تسميهء آن از بناى عالى ديگرى از دورهء ساسانيان است كه بر روى رود آبديز واقع است . تقريبا شصت ميل به طرف شرقى شوشتر دشت كوهستانى كوچك مال امير است كه نقوش برجستهء مهمه دارد . اين ناحيه ظاهرا محل هپرديپ « 3 » است ، تل بزرگ واقع در مشرق دشت احتمال ميرود كه پايتخت ، تريشه ، بوده است . غالب تصاويريكه در حجاريهاى كوه است كتيبه ندارد ليكن يكى از آنها از حسن اتفاق از اين قاعده مستثنى

--> ( 1 ) - ميزان الحراره 180 درجه است « مترجم » . ( 2 ) - « ده هزار ميل » صفحه 253 « مؤلف » . ( 3 ) - Hapardipe .